Günlük hayatımızda, okuduğumuz gazete veya dergi haberlerinden tutun da izlediğimiz televizyon programlarına kadar hemen her yerde karşımıza “bütçe kalemleri”, “borsa değerleri”, “suç oranları”, vb. isimleriyle bir takım rakamsal kavramlar çıkmaktadır. Aslında bunlar “istatistik” disiplininin sadece küçük birer parçası kabul edilebilir ve çok çeşitli tekniklerin uygulanması sayesinde veri analizi ve karar verme süreçlerinde önemli birer oyuncuya dönüşürler.

Günümüzde, iş dünyasında artan rekabet ortamı, şirketleri müşterilerinin ihtiyaçlarını daha iyi anlama ve bu ihtiyaçlara karşılık verebilecek verimli ve etkili çözümler uygulama noktasına taşımıştır. Şirketlerin bu ihtiyacını karşılamak için ise ”business statistics” (iş istatistikleri) kullanılmaktadır. Bu sayede çeşitli yöntemler ile elde edilen “veri“ bir takım araçlar ve teknikler sayesinde “yararlı bilgi” haline dönüştürülmektedir.

VERİ TOPLAMA YÖNTEMLERİ

Verinin yararlı bilgiye dönüşüm sürecinde ilk iş kaliteli veri toplamaya çalışmaktır. Örneğin, televizyonda yayınlanmakta olan bir programın ne kadar kişi tarafından izlendiğinin %100 doğruluk ile saptanması teorik olarak mümkün gözükse de maliyet ve fiziksel şartlar düşünüldüğünde mümkün olmayacağı anlaşılacaktır. Bunun yerine belirlenecek sayıda ve nitelikte televizyon izleyicisi tespit ederek o kişiler arasında aşağıdaki yöntemler kullanılarak veri toplanmaya çalışılsa ortaya çıkan cevaplardan tüm izleyicilerin eğilimi üzerine çıkarıma varmak mümkün ve daha önemlisi “anlamlı” olacaktır.

Deney yapma:
Denek seçimi (experiment group) ve deney ortamının hazırlanma (experimental design) maliyetleri düşünüldüğünde çok da ucuz olmayan bir veri toplama yöntemidir. Bu yöntemde, ilk olarak aynı ve farklı özellikleri olan birden fazla sayıda “denek grupları” oluşturulur. Önce her gruba aynı deney ortamında aynı sürede aynı uygulama yaptırılır. Sonra her gruba aynı deney ortamında farklı sürelerde aynı ve farklı uygulamalar yaptırılır. Denek gruplarının verdiği tüm tepkiler “Veri Toplama Formu” (data collection form) üzerinde tek tek not edilir. Böylece yararlı bilgiye dönüştürülmeyi bekleyen veriler elde edilmiş olur.

Telefon anketi yapma:
En yaygın kullanılan, uygun maliyetli ve etkili yöntemlerden birisidir.  Denek olarak seçilen ve telefon ile aranan insanların yardım etmeye gönüllü olmaması, telefon ile konuşmak için müsait olmamaları veya hiç ulaşılamamaları gibi negatif durumlar yaşanma ihtimali olsa da yine de etkili bir yöntem olarak kabul edilir. Yardım etmeye gönüllü olan insanları sıkıntıya sokmamak, mağdur olmalarına neden olmamak için telefon anketi süresi 1-3 dakika arasında olmalıdır. Konuşmaya “Merhaba, benim adım X. Sizi Y firması adına arıyorum. Z konusu ile ilgili kısa bir anketimiz var, sizden bize cevaplarınız ile yardımcı olmanızı rica ediyorum.” şeklinde başlamak en doğrusudur. Olumsuz yanıt alınsa bile telefon konuşması çok uzamadan (maliyet artmadan!) bir sonuca varılacaktır. Ankette kullanılan sorular mümkün olduğunca kısa tutulmalı, karşıdaki kişiden sunulan seçenekler arasından bir seçim yaparak cevap vermesi istenmeli ve “öznel” yorumlar içeren cevaplar verilmesine fırsat tanınmamalıdır. Sonuç olarak anket tamamlandıktan sonra verilen tüm cevaplar sınıflandırılacağı için “öznel” cevapların bu uygulamaya tabi tutulması mümkün olmayacaktır. Anketin başında sorulan sorular mutlaka anketin amacıyla doğrudan ilgisi olan konulara ait sorular olmalıdır. Anketin son bölümünde ise denek profilini (yaş, cinsiyet, eğitim durumu, kişisel tercihleri, vs.) ile ilgili sorular sorulmalıdır. Bu sorular, deneklerin gruplandırılması için önemli olduğundan dolayı mutlaka cevapları alınmalıdır.

Yazılı (Basılı) anket yapma:
En çok kullanılan veri toplama yöntemidir. Bazı durumlarda anket, deneklere posta (veya e-posta) yoluyla ulaştırılsa da genellikle deneklerin, ellerine verilen anketi yine kendilerine verilen süre içerisinde odaklanarak cevaplandırdıkları bir yöntemdir. Genellikle en az maliyetli veri toplanma yöntemi olarak kabul edilir. Telefon anketi ile benzerlikleri olmasına karşın deneklere sağlanan izole ortam ve rahat bir süre içerisinde cevaplandırma şansı ile daha etkili sonuçlar elde edilebilmektedir. Deneklere sağlanan açık uçlu cevap verme şansı (seçenek olmayan, kişinin kendi cümleleri ile soruyu cevaplandırması beklenen soru yöntemi)  daha zor analiz edilmesine karşın daha kapsamlı sonuçlar elde edilmesi şansı da sunmaktadır. Öte yandan, deneklerin cevap verme oranlarının yükseltilmesi, motivasyonlarını artırması için mutlaka hazırlanan anket materyalinin göze hoş gelen bir formatta, düzenli, anlaşılır ve yeterli cevap yazma alanları bırakılmış şekilde tasarlanmış olması gereklidir. Posta ile gönderilen anketlerde geri dönüş oranı %5-%20 aralığında (Referans: Business Statistics: A Decision-Making Approach, 7th Edition, P.10, 2007) olduğu için deneklerin doğrudan bu anketi gözlem altında doldurmalarını sağlamaya çalışılmalıdır.

Direkt gözlem ve görüşme yapma:
Deneklerin fiziksel tutumlarının gözlemlenmesi sonucu verinin toplandığı yöntemdir. İnsan davranışını gözlemlemek insanın vereceği cevapları anlamanın en temel yöntemi olarak kabul edilebilir. Örneğin, bir süpermarket içerisinde belirli bir ürünün promosyonunu yapmak adına ürünün konumlandığı yerdeki düzeni değiştirmek, bir takım uyarıcı objeler ile fiziksel ortamı desteklemek ve sonrasında müşterilerin tepkilerini gözlemlemek, bu gözlemler sonucu çıkarımlarda bulunmak veri toplama sürecine verilebilecek en iyi örneklerden birisidir. Öte yandan, bu tür denek reaksiyonlarını gözlemlemek ve anlamlandırmak için mutlaka eğitimli gözetmenler kullanılmalıdır. Bu gereksinim sonucu bu yöntemin maliyeti yüksek kabul edilmektedir. Ayrıca, her gözetmenin aynı reaksiyon için farklı bir yorum getirebileceği ihtimali de gözönünde bulundurulursa yöntemin verimli sonuçlar vereceği hususu tartışmaya açıktır. Belki bu noktada, birebir görüşme (personal interview) yaparak reaksiyonları ve nedenlerini araştırmak daha mantıklı olacaktır.

Elbette veri toplama yöntemleri daha da çeşitlendirilebilir. Özellikle teknolojinin gelişmesi, internet kullanımının artması ve “ölçümleme” tekniklerinin detaylanması sayesinde günümüzde “kullanıcı eğilimlerini” takip etme şansı artmıştır. Burada, önemli olan şey kişisel farklılıkların tetiklediği tercihlerin sonucunda elde edilen verilerin toplanabilmesi ve bu veriler üzerinde yapılacak çalışmalar ile “yararlı bilgi” elde edilerek müşteri ihtiyaçlarının tespit edilebilmesi ve bu ihtiyaçlara cevap verebilecek çözümlerin ortaya koyulabilmesidir. Günümüzde müşterisini anlamaya çalışan ve bunun için bütçe ayıran firmaların rakiplerine göre çok büyük avantaj sağlayacağı tartışmasız bir gerçektir.

İnternetin hızlı gelişimi ile birlikte insanlara ulaşmanın ve reklam yapmanın yeni bir yolu da hayatımıza girmiş oldu: “İnternet reklamcılığı“.

İnternet reklamcılığının büyümesi de beraberinde yeni bir iş kolunu getirdi: “İnteraktif Reklamcılık“. Profesyonelce yapılan her işte olduğu gibi bu iş kolunda da sektörel penetrasyon ajansların endüstri standartları ve kuralları ile çalışma ahlakına sahip olmaları gereksinimini doğurdu. 90′lı yıllarda internet ile tanışan ülkemiz 2000′li yılların ikinci yarısına girildiğinde İnteraktif Reklamcılar Birliği ile de tanışmış oldu.

Menşei Amerika olan IAB, 1996 yılında kurulmuştur. Dünya’da toplam 26 ülkede faaliyet göstermektedir.

Amacı;

• Endüstriyi standartlar ve kurallar oluşturacak şekilde organize etmek,
• İnternetin reklam mecrası olarak tek çatı altında ve tarafsız bir biçimde ölçümlenmesini ve denetlenmesini; bu   konuda karşılaştırılabilir ve objektif belgeler, veriler hazırlanmasını sağlamak,
• İnternet ortamında yayınlanan reklamların belirli teknik standartlarda olması için bilgilendirme ve yönlendirme   yapmak,
• İnternetin kolay satın alınan ve değer üreten bir mecra haline getirilmesine katkı sağlamak,
• İnternet mecrasının gelişmesine, reklam yatırımlarından aldığı payın artmasına katkı sağlamak,
• Bilgi değişim ve aktarım merkezi konumunda olmak,
• Reklamverenlere ve ajanslara, Internet’in verimli bir mecra olduğunu anlatmak için etkinlikler seminerler,   broşür vb. malzemelerin yapımı ve dağıtımı, araştırmalar vb.) yapmak,
• İnteraktif reklamcılığın gelişmesine katkıda bulunmak için endüstrinin önde gelen platformu olmak, reklam   dünyasını ve kamuoyunu bilgilendirmek,

şeklinde ifade edilebilir.

IAB Türkiye 22 Ekim 2007 yılında 23 adet katılımcıyla kurulmuştur. Bugün itibariyle 50′den fazla üyesi bulunan IAB Türkiye, interaktif dünyanın tüm oyuncularını bünyesine katılmaya davet etmektedir.

E-Ticaret projelerine hayat verirken en önemli unsurlardan bir tanesi olarak  ”Güvenlik” kabul edilir. Altyapı kurulurken kredi kartı bilgilerinden tutun da işlem yapan kişinin verdiği kişisel bilgilere (TC kimlik numarası, adres, telefon, vs.) kadar tüm bilgilerin malı satan ile malı satın alan taraflar arasında kalması, 3. kişilerce bu bilgilerin çalınmaması için her türlü önlemin eksiksiz şekilde alınması şarttır. Bu kaygılar ile “doğru ve güvenilir” bir güvenlik altyapısı kurgularken bir takım terimler ve tanımlar ile karşılaşabilirsiniz. TÜBİTAK-BİLTEN bu tür terimleri ve ne anlam ifade ettiklerini güzel bir şekilde derlemiş:

Açık anahtar (Public key): Açık anahtarlı bir kriptografik yöntem (algoritma) kullanan bir kullanıcının kendisine ait olan iki anahtarından kamuya açık olanı.

Açık anahtar altyapısı-AAA (Public key infrastructure-PKI ): Bilgi iletişiminde açık anahtarlı kriptografinin yaygın ve güvenli olarak kullanılabilmesini sağlamaya yarayan ve birbirleriyle eşgüdüm içinde çalışan anahtar üretimi, anahtar yönetimi, onay kurumu, sayısal noterlik, zaman damgası gibi hizmetlerin tümü.

Açık anahtarlı kriptografi (Public key cryptography): Her kullanıcıya, sürekli kullanım için biri açık diğeri gizli iki anahtarın verildiği şifreleme/şifre çözme yöntemlerinin tümü. Asimetrik kriptografi ya da çift anahtarlı kriptografi adını da alır.

Açık bilgisayar ağı (Open computer network): İsteyen herhangi bir bilgisayar kullanıcısının bağlanabileceği ve diğer kişilerle bilgisayar üzerinden iletişim kurabileceği, herkese açık elektronik iletişim ortamı. Örnek: Internet.

Anahtar (Key): Şifreleme ve şifre çözme sırasında kullanılan sayı dizisi.

Anahtar üretimi (Key generation): Açık anahtarlı kriptografide, her kullanıcının açık/gizli anahtar çiftinin, kullanılan kriptografik yönteme bağlı matematiksel işlemlerle hazırlanması

Anahtar yönetimi (Key management): Açık anahtarlı kriptografide her kullanıcıya farklı anahtar çiftleri verilmesi, kullanıcıların açık anahtarlarının herkesin ulaşımına açık olarak saklanması ve kullanıcıların gizli anahtarlarının mutlak gizliliğinin sağlanmasından sorumlu düzen

Anahtarı bulan kurum-ABK (Key recovery agency-KRA): Yasal erişime yardımcı olmak amacıyla kurulan ve yargının gerektirdiği durumlarda, zan altındaki kişinin gizli anahtarının matematiksel yöntemlerle elde edilmesini sağlayan kurum. Gizli anahtarını kaybeden herhangi bir kişi de, kimliğini belgeleyerek ABK’ye başvurursa anahtarını yeniden elde edebilir

Basit bölüm (Simple segment): Hiçbir sınıflandırmaya ihtiyacı olmayan bölüm. (Anlamı sabit ve açık olan bölüm)

Basit veri eleman (Simple data element): Tek bir değer taşıyan veri elemanı.

Bilgi bütünlüğü (Message integrity): Bilginin saklanması veya açık/kapalı iletişim ağlarından iletimi sırasında içerik açısından herhangi bir değişime uğratılmamış olması, özgün halinde korunması

Bilgi güvenliği (Information security): Bilginin, i) kime ait olduğu belirlenmiş, ii) bütünlüğü korunarak, ve iii) gizliliği sağlanmış olarak iletimi ve saklanması.

Bölüm adı (Segment name): Doğal dilde bir ya da daha çok sözcük ile veri bölümü kavramının tanımlanması.

Bölüm kodu (Segment code): Bölüm rehberinde tanımlandığı şekilde, her bölümü tek olarak gösteren kod.

Bölüm rehberi (Segment directory): Tanımlandırılmış, isimlendirilmiş bölümler listesi.

Çift anahtarlı kriptografi (Double key cryptography): Açık anahtarlı kriptografi veya asimetrik kriptografi.

Doküman (Document): Bir verinin üzerine kayıt edildiği, insan ya da makine tarafından okunabilen, (değişmez) veri taşıyıcı.

Elektronik kimlik belgesi-EKB (Digital certificate): Onay kurumunun hazırladığı ve sayısal olarak imzaladığı, hangi açık anahtarın hangi kişiye ait olduğunu gösteren belge.

Elektronik veri değişimi-EVD (Electronic data interchange-EDI): Standart bir formda yazılmış olan bilgilerin bilgisayarlar arasında aktarımı ve otomatik olarak yorumlanıp işlenebilmesi.

Elektronik Veri Değişimi (Electronic Data Interchange): Standart bir yapıda bilgisayardan – bilgisayara veri (ticari) transferi.

Erişim (Access): Herhangi bir sistemi kullanmaya başlama, örneğin bir elektronik ticaret sistemine bilgisayar üzerinden bağlanarak iletişim kurma.

EVD kurumu (EDI association): Bir ülkede EVD kullanımını düzenleyen kuruluş, örneğin, ABD’deki EDIA, Avustralya’daki EDICA, Kanada’daki EDICC veya Yeni Zelanda’daki EDIANZ

EVD servis sunucusu (EDI server): Bir EVD servisinin merkezinde olan bilgisayar sistemi.

Gizli -özel,kişisel- anahtar (Private key): Açık anahtarlı kriptografi kullanan bir kullanıcının, kendisine ait olan iki anahtarından gizli tutulanı.

Gizlilik (Privacy): İletişim kuran iki taraf arasındaki yazışmaların üçüncü kişilerden gizli tutulması, veya bir kişiye ait bilgilerin kendisi dışında herkesten gizli tutulması.

Güvenilir üçüncü kuruluş, kurum veya kişi-GÜK (Trusted third party-TTP): Bir çeşit onay kurumu. Onay kurumlarının yaptığı gibi kişilerin kimliğini güvenli olarak belirleyip, elektronik kimlik belgelerini hazırlamaya ve anahtar yönetimini sağlamaya ek olarak, kişilerin gizli anahtarlarını çok güvenli bir ortamda saklayan ve gerektiğinde yargı kararıyla yetkili makamlara veren kuruluş.

Kanal (Channel): Bilginin bir kullanıcıdan diğerine iletimi için gereken fiziksel iletişim ortamı, örneğin, bilgisayar bağlantısı, telefon kablosu, radyolink ve uydu üzerinden diğer kullanıcıya ulaşan bağlantının tümü

Kapalı bilgisayar ağı (Closed computer network): Kullanıcılarından biri olmak için belirli koşulların sağlanması gerektiği, herkese açık olmayan bilgisayar ağları. Örnek: Bankalar ve bankamatikler arasındaki bağlantı.

Kimlik belirleme (Authentication): Herhangi bir servisi almak isteyen birinin, gerçekten de kendi iddia ettiği kişi olduğunun belirlenmesi.

Kod (Code): (a) Bilginin kısaltılarak kayıt edildiği ya da tanımlandığı karakter dizisi (b) Bilgisayarın tanıyacağı formda özel semboller kullanılarak bilginin gösterilmesi ya da tanımlanması.

Kriptografik algoritma (Cryptographic algorithm): Şifreleme / şifre çözmede kullanılan belirli bir yöntemin ayrıntılı içeriği, bu içeriğin matematiksel adımları.

Kriptoloji (Cryptology): Güvenli bilgi iletişimi ve/veya saklanması için sifreleme ve sifre çözme yöntemleri türeten, geliştiren, inceleyen bilim dalı.

Mesaj çizeneği (Message diagram): Bir mesaj içindeki bölüm dizisinin grafiksel gösterimi.

Mesaj kodu (Message code): Mesaj tipini tanımlayan ve tek olan alfabetik referans (isim).

Mesaj rehberi (Message directory): İsimlendirilmiş, tanımlandırılmış ve tarif edilmiş mesaj tiplerinin listesi.

Mesaj tipi (Message type): Belirlenmış işlem tipi için ihtiyaçları kapsayan, tanımlanmış ve planlanmış veri kümesi (seti).

Mesaj (Message): Bilgiyi taşımak üzere planlanmış sıralı (düzenli) karakter serisi

Onay kurumu-OK (Certifying authority-CA): Kişilerin kimliğini güvenli olarak belirleyip elektronik kimlik belgelerini hazırlayan ve anahtar yönetimini sağlayan kuruluş.

Sayısal imza (Digital signature): Elektronik ortamdaki yazışmalara eklenen, yazıyı gönderenin kimliğini ve gönderilen yazının iletim sırasında bozulmadığını kanıtlamaya yarayan bölüm. Sayısal imza, yazının içeriğine ve imzalayanın gizli anahtarına bağlı bir kriptografik yöntemle atıldığı için, sayısal imzanın doğrulanmasında, imzayı atanın açık anahtarı kullanılır.

Sayısal noter (Digital notary): Bilgisayar ağlarında iletilen bilgileri tarafların isteği ile saklayıp, kendisine başvurulduğunda belgeleyebilen kuruluş.

Tek anahtarlı kriptografi (Single key cryptography): Şifreleme ve şifre çözme için aynı anahtarı kullanan kriptografik yöntemlerin tümü. Simetrik kriptografi veya gizli anahtarlı kriptografi adını da alır. Kullanılan gizli anahtarı mesajı gönderen ve alan kişilerin paylaşması gerektiği için, tek anahtarlı kriptografinin güvenilirliği, her kullanıcı çiftine ayrı bir anahtar verilebilmesine bağlıdır. Bu durumda, bir kullanıcı, haberleşeceği herkes için farklı bir anahtar kullanmak zorundadır; bu ise önemli bir anahtar dağıtımı problemine yolaçar. Çift anahtarlı kriptografi , bu sorunu ortadan kaldırmıştır.

UN/EDIFACT: Mesaj rehberinde belirlendiği düzende sıralı bölümler kümesi.

Veri Elemanı Adı (Data element name): Doğal dilde bir ya da daha çok sözcük ile veri elemanı kavramının tanımlanması.

Veri elemanı Niteliği (Data element attribute): Veri elemanının tanımlanmış özelliği

Veri elemanı rehberi (Data element directory): Tanımlanmiş, isimlendirilmiş veri elemanı niteliklerinin, uygun veri elemanı değerinin nasıl simgeleneceğine ilişkin spesificasyonları içeren liste.

Veri elemanı: Verinin, tanımlamak, değer göstermek için özellikleri belirlenmiş bir birimi.

Veri (Data): Bilginin, iletişim, yorum, ya da işlem için uygun olarak formülize edilmiş şekilde gösterilmesi

Yasal erişim (Lawful access): Devletin, açık anahtarlı bir kriptografik algoritma kullananların gizli anahtarlarına, yasaların gerektirdiği durumlarda ve yargı kararıyla ulaşabilme yetkisi.

Zaman damgası (Time stamp): Bilgisayar ağlarında iletilen mesajlara eklenen ve mesajın yazıldığı zamanı güvenli olarak belgeleyen damga.

Accenture Danışmanlık firmasının hazırladığı ve perakendecilik ile ilgili gelinen noktayı ve gelecek ile ilgili projeksiyonu başarılı şekilde özetleyen bir yazıyı sizlerle paylaşmak istedim. Firma hakkında detaylı bilgiye www.accenture.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Bundan 15 sene öncesini düşündüğünüzde dünyanın millenyuma yaklaştığı, geleceğe yönelik tahminler ve öngörülerin dünyayı kasıp kavurduğu bir dönem ve paralelinde iş dünyasının da sanki bu öngörüleri yakalamak istercesine bir “yenilikçilik yarışı” içerisindeydi. Geçen süre zarfında perakendecilik de çok şeyler gördü, öğrendi ve değişti. Peki bugünkü araştırmalar ve veriler doğrutusunda baktığımızda perakendenin mevcut ve geleceğine dair ne gibi çıkarımlarımız olabilir ?

• One size fits all tarzı perakendecilik yaşamının son günlerini yaşıyor. Küçük ve bireysel perakendeci çok boyutlu müşteri zihniyetini benimsemiş vaziyette ve ürün portföyünü güçlendiriyor.
• Dünya, Wall-Mart gibi devlerin, büyüklükleri sebebiyle atıl ve hantal kalacaklarını düşünerek yok olmalarını beklerken devler kimseyi beklemiyor ve yollarına devam ediyor.
• Alışveris merkezleri tüketicilerin alışkanlıklarını değiştirmeye devam ediyor. Özellikle gıda perakendecilerinin alışveris merkezlerinde yerlerini alması veya gıda perakendecileri odaklı kurulan alışveris merkezleri bu değişimi hızlandırıyor.
• Tek başına kurulu klasik dev gıda mağazaları alışveris merkezlerine müşteri kaptırmıs durumda. Halen hareket kabiliyetleri var ancak kıvrak hareket edebilmeli ve zekice yönetilmeleri gerekiyor.
• Çok katlı mağazacılık, alışveriş merkezleri ve büyük oyuncuların baskısını artık iyice hissediyor. Kısır bir döngüye girmekten kaçınabilmek için daha fazla konsolidasyon ve tasarruf kaçınılmaz.
• Alışveris merkezlerinin artışı sebebiyle yaşanan sıkıntı ve hayal kırıklıkları her geçen gün artıyor. Hayatımızdan çıkmayacaklar ancak büyük bir değişimin sinyalini veriyorlar. 
• Yeni tasarımlar, modeller ve ürün çeşitliliği yerine yeni ürün ve mağaza konseptleri ön plana çıkıyor. Aynı ürünleri aynı ortamlarda yanyana mağazalarda müşterilerine sunan mağazacılık anlayışı yerine farklı konseptlerde farklı markalarla sunan mağazacılık gelişmeli.
• E-ticaret işlemden ziyade daha aksiyoner olacağını gösteriyor. Perakende satışlara katkısı daha da artacak fakat toplam satış içerisinde aldığı payda büyük bir gelişme olmayacak.
• Daha fazla kontrol gücü veren akıllı mağaza, akıllı alışveriş ve yeni teknolojik uygulamaları, müşteriler beklenenden daha hızlı benimsiyor. Perakendecilerin bu tip uygulamalara daha fazla ağırlık vermesi gerekiyor.
• Akıllı mağaza ve perakendecilik uygulamaları hem çalışan verimliliğini hem de hizmet kalitesini arttırıyor.
• B2B ve B2C uygulamaları yakın bir gelecekte mobil iletişim ve cihazlar üzerinden yapılan işlemlerin gerisinde kalacak. Daha bireysel, daha özel perakende hizmetleri cep telefonu gibi mobil cihazlar üzerinden verilebilecek.
• Globalleşen ve büyüyen perakendeciler her zaman farklı tedarikçi kanal zenginliğine sahip olmak isteyecekler. Bu arayış içerisinde tedarikçiler perakendecilerin raflarına daha fazla sahip olacaklar ve kendi reyonlarını ve raflarını kendileri yönetecekler.
• Perakendeciler öncelikle tam bir marka yöneticisine dönüşecek ve markaya dönüşemeyen oyundan çekilmek zorunda kalacak.
• Yer, müşteri, teknoloji gibi kısıtlar sebebiyle ortak mağaza, ortak marka, ortak teknoloji gibi paylaşımlı perakendeciler oluşacak.

Halen organize olmayan perakendenin payı ve manevra yeteği yüksek görünse de artık pazarı yönetmek için ya global oyuncu olmanın ya da globalleşmenin gerekliliğini biliyoruz. Format ve segment mağazacılık yönetimini benimsemiş ve uyguluyor olmak oyunun en temel kurallarından biri haline gelmiş vaziyette. Artık perakendeciler, ürünlerini başka satış noktaları ile buluşturarak tedarikçi olmuş, tedarikçilerse perakendecilik yapıyor konumda. Belirsizliklerin yaşandığı ve planlamanın zor olduğu dönemlerde müşterilerimizi ne kadar tanısak da artık demografik yapının, gelir düzeyinin ve diğer bilgilerin alışveriş bilgileri ile ilişkilendirilmesi eskisi kadar kolay değil ve alışveriş alışkanlıklarını anlamak eskiye nazaran daha karmaşık bir hale gelmiş vaziyette.

Bu değişim özellikle taktiksel kararlar verirken, bizi akıllı teknolojiler, talep bazlı yönetim ve zincirin her halkasında optimizasyon araçları ve yenilikçi uygulamaları kullanmaya zorluyor artık. Amaç tabi ki satış artışını sağlamak, desteklemek ya da giderlerden yapılacak ölçümlenebilir bir tasarruf sağlamaktır.

Özellikle belirsizlik ve sıkıntının hakim olduğu dönemlerde, farklılaşma zorunluluğu perakendecileri her zaman yeniliklere daha fazla açılarak müşterilerine daha kaliteli ve farklı alışveriş deneyimleri yaşatmaya ve hizmet vermeye itmiştir.

Online Anket yoluyla 637 bin 236 kişi ile internet üzerinden yapılan sayısız araştırmalar neticesinde Türklerin internet kullanımı hakkında  ilginç sonuçlarla karşılaşıyoruz. İşte araştırma sonuçları:

En interaktif internet kullanıcısı:

•  Kadın
• 26 yaşında
• Üst-orta gelir seviyesinde
• Üniversite mezunu
• İstanbul’da ikamet eden

Kadınların ilgi alanı:
İnteraktif pazarlama kampanyalarına katılım oranı %52 olan kadınların internette en çok ilgisini çeken alanlar:

• Seyahat
• Kültür-Sanat
• Sağlık
• Güzellik / Kişisel Bakım
• Kişisel Gelişim
• Yeme-İçme
• Astroloj

Erkeklerin ilgi alanı:

• Haber
• Spor
• Arkadaşlık
• Oyun

Küçük şehirdeki internet kullanıcıları:
Küçük şehirlerde yaşayan kadınların %58‘i internetteki katılımlarıyla erkeklere oranla daha aktif gözüküyor. Bu kadınların profilleri incelendiğinde:

• Ortalama 30 yaşında
• Sitelerde kalış süreleri Türkiye ortalamasının üzerinde
• Ev hanımı
• Haftada 36 saat çevrimiçi

En İnteraktif şehirler:
İnternet kullanımları açısından değerlendirildiğinde büyükşehirler arasında katılımlarıyla en interaktif şehirler:

• İstanbul
• Ankara
• İzmir
• Eskişehir (nüfusuna oranla en çok katılım bu şehirden)
• Bursa

olarak sıralanıyor. Küçük şehirlere bakıldığında:

• Isparta
• Tekirdağ
• Çanakkale
• Hatay
• Iğdır

sıralanıyor. Bu kullanıcıların profilleri incelendiğinde küçük şehirlerdeki katılımcıların %41‘inin üniversite mezunu, %35‘inin lise mezunu olduğu görülüyor.

Küçük şehirlerde internet kullanımının saat bazında dağılımı homojen bir yapı gösterirken büyük şehirlerde mesai saatleri ile doğru orantılı şekilde yoğun kullanım saatleri sabah 09:00, öğlen 14:00, akşam 22:00 saatlerine işaret ediyor.

Öte yandan, küçük şehirlerdeki kullanıcıların sitelerde kalış süreleri ve banner’lara tıklama oranları Türkiye ortalamasının çok üzerinde bir seyir gösteriyor.

Coğrafi bölgeler anlamında ele alındığında en yüksek katılım Marmara Bölgesi‘nde gözlemleniyor. En düşük katılım Doğu Anadolu Bölgesi‘nde. Ege, Akdeniz ve İç Anadolu Bölgeleri Türkiye ortalamasında seyir gösterirken Karadeniz Bölgesi‘nde doğuya gidildikçe oran yükseliyor.

 Tüketimin en yoğun olduğu 18-25 yaş aralığındaki katılımcılar %78 oranla en interaktif katılım oranına sahip yaş grubunu oluşturmaktadır.

50 Yaş üstü internet kullanıcıları:

50 yaş üstü kullanıcıların en çok görüldüğü bölge Ege ve Marmara bölgeleridir. Doğu bölgelerinde bu oran giderek azamaktadır.

50 yaş üstü kullanıcıların en az görüldüğü şehirler:

• Ardahan
• Gümüşhane
• Hakkari
• Bayburt
• Muş

olarak görülmektedir.

50 Yaş üstü kullanıcıların ilgi alanları:

• Sağlık
• Haber
• SGK
• Seyahat

olarak sıralanırken, bu kullanıcılar içerik ve bilgi alabilecekleri websitelerini daha yoğun şekilde ziyaret etmektedirler.

Tıklanma oranlarına göre:
İnteraktif kampanyaların trafik kaynakları hakkında önemli bilgiler veren bu araştırmaya göre en önemli yönlendirme kaynağı Google. En çok trafik yaratan kaynaklardan bir diğeri de banner‘lar.

Araştırmaya göre banner tıklanma oranları:

• Haber sitelerinde (anasayfa: %0.10; iç sayfalarda: %0.60)
• Sosyal ağlarda: %0.45
• MSN Messenger: %0.65
• Portallar: %0.40 – %1.5
• Life Style: %0.50
• Paylaşım siteleri: %0.10 – %0.40
• Kadın siteleri: %1.10

şeklinde sıralanıyor. Ayrıca, kadınlara yönelik içeriklere sahip sitelerde yayınlanan banner’ların tıklanma oranlarının %5‘e kadar çıktığı gözlemlenmiştir.

Hayatımızın neredeyse vazgeçilmezi olan, kullanırken kendimizi “yeterli, güçlü, aslan marka” hissettiren, geri ödeme zamanı gelip de ekstresini elimize aldığımızda zaman zaman hafif bir çarpıntı yaşatan kredi kartı ile ilgili çok güzel bir kronoloji çalışması geçti elime. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Bankacılık Programı Koordinatörü, değerli hocamız Dr. Ferudun Kaya’nın güzel çalışmasını sizlerle paylaşmak istedim.

1887
Nakit para yerine, kartla ödeme yapılması fikri ilk kez Amerikalı yazar Edward Bellamy’in “Looking Backward or Life in The Year 2000″ isimli romanında kaleme alındı.

O zamanlar, insanlar için çok uzak ve imkansız gibi görünen bu fikir, bugün hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olan kredi kartlarının, ilk doğuş işareti oldu.

1894
ABD’de Hotel Credit Letter Company, dönemin seçkin iş adamları için, sadece belirli otellerde geçerli olan dünyanın ilk “ödeme kartını” kullanıma sundu. Bu kart ile insanlar ilk defa nakit ödeme haricinde, alternatif bir başka ödeme sistemi ile tanışmış oldular.

1914
Western Union Bank, “şimdi al, sonra öde” sloganı ile dünyanın ilk “kredili ödeme kartını” müşterilerine tanıttı.

1924
General Petroleum Company ABD’nin belirli eyaletlerindeki benzin istasyonlarında nakit dışında ödeme yapma imkanı sunan petrol kartını kullanıma sundu.

1950
Edward Bellamy’in “Looking Backward or Life in The Year 2000″ isimli romanından tam 63 yıl sonra, Frank Mc Namara tarafından, bugün kullandığımız kredi kartlarının ilk örneğini oluşturan Diners Club kartı kullanıma sunuldu.

1956
ABD’de kredi kartlarının, hızla nakit ödemenin yerini almaya başladığı yıllar. Bank of Amerika’dan Chase Manhattan’a kadar yüzlerce banka, müşterilerine kredi kartı dağıtmaya başladı.

Dünyada ilk kez bir ABD bankası tarafından kredi kartına “30 günlük faizsiz hesap uygulaması” başlatıldı.

ABD’de yavaş yavaş nakitin yerini alan kredi kartlarının Avrupa’ya sıçraması. İngiliz Barclays Bank tarafından Avrupa’da ilk kez kredi kartı dağıtımı yapılması

1968
Kartlı ödeme sistemlerinin Türkiye’ye gelişi.

Önce Diners Club, hemen ardından American Express kartları ile tanışmamız.

1975
Eurocard ve MasterCard’ın da devreye girmesi ile kredi kartlarının “sınırlı bir çevre tarafından” kullanımına başlanması.

1983
MasterCard’ın ardından Visa kartlarının da Türkiye’de sisteme girmesi, kredi kartlarının çok daha geniş kitleler tarafından benimsenmesi ve kullanımını getirdi.

1987
Kartlı ödeme sistemlerinin hızla yaygınlaşması.

Kredi kartı adetleri ve kullanım cirolarının yükselmeye başlaması ve Türkiye’de ilk ATM’in hizmete girmesi.

1988
Kredi kartları ile birlikte, özel mağaza kartlarının da sisteme girmesi ve yaygınlaşmaya başlaması.

1990
Bankalararası Kart Merkezi’nin (BKM) kuruluşu.

13 kamu ve özel Türk bankasının ortaklığıyla, kartlı ödeme sistemi içerisinde bankalararası otorizasyon ve takası gerçekleştirmek, ortak sorunlara çözüm bulmak, kartlı ödeme sistemleri konusunda ülke çapında stratejik çalışmalar yapmak, yurtiçi kredi kartları kural ve standartlarını geliştirmek amacıyla Bankalararası Kart Merkezi’nin (BKM) kuruluşu.

1991
Bankalararası Kart Merkezi’nin (BKM) kuruluşu sonrasında Türk kartlı ödeme sektöründe hareketlilik ve büyümenin başlaması.

İlk elektronik POS terminalinin kullanıma sunulması.

Ulaşılan banka kartı sayısı : 5.898.918
Ulaşılan kredi kartı sayısı : 766.085
Gerçekleşen kredi kartı işlem tutarı : 3,30 milyon TL
POS sayısı : 1.623

1992
Dünyada ilk kez “Fotoğraflı kredi kartının” Türkiye’de kullanıma sunulması

1993
BKM Switch Sistemi’nin uygulamaya alınması.

Türk bankalarının ATM ve POS ağlarının BKM Switch Sistemi üzerinden birbirlerinin kullanımına açılması.

Kartlı ödeme pazarındaki büyümenin hız kazanması.

Ulaşılan banka kartı sayısı : 12.668.313
Ulaşılan kredi kartı sayısı : 1.437.800
Gerçekleşen kredi kartı işlem tutarı : 19,32 milyon TL
POS sayısı : 10.668

1994
Türkiye’de ilk “çipli kart” uygulamasının başlangıcı.

Kredi kartlarında yeni bir dönem başlangıcı…

Dünyada ilk kez “çok ortaklı kart” uygulamasının Türkiye’de gerçekleşmesi.

1998
Kart kullanıcılarının, daha sonraki yıllarda vazgeçilmez tercihleri olacak taksitli ödemeler, mil ve nakit puan toplama uygulamaları ile tanışması.

2000
BKM ve üye kuruluşlarının chip&PIN uygulaması geçiş kararı alması.

Ulaşılan banka kartı sayısı : 29.560.303
Gerçekleşen banka kartı işlem tutarı : 14.118,59 milyon TL
Ulaşılan kredi kartı sayısı : 13.408.477
Gerçekleşen kredi kartı işlem tutarı: 10.236,60 milyon TL
POS sayısı : 299.950

2001
chip&PIN uygulaması geçişi için EMV yurtiçi standartlarının oluşturulması

2002
BKM EMV çip sertifikasyonu hizmetinin devreye girmesi.

2003
Bankalararası Kart Merkezi ve üye kuruluşları tarafından chip&PIN uygulamasına geçiş hazırlıklarının hız kazanması.

2004
Banka kartlarının alışverişlerde de kullanımını yaygınlaştırmak amacıyla, Okan Bayülgen’in rol aldığı “Banka Kartı Bilinçlendirme Kampanyası”nın başlangıcı.

Ulaşılan banka kartı sayısı : 43.084.994
Ulaşılan kredi kartı sayısı : 26.681.128
Gerçekleşen banka kartı işlem tutarı : 68.012,71 milyon TL
Gerçekleşen kredi kartı işlem tutarı : 64.627,61 milyon TL
POS sayısı : 912.118

2005
Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından, ilk “ön ödemeli akıllı kartların” kullanımına başlanması.

İlk temassız otoban uygulamasının hizmete girmesi (KGS).

2006
Avrupa’nın ilk kez “temassız kredi kartı” kullanımının Türkiye’de kullanıma girmesi.

Türkiye’nin, Fransa ve İngiltere’nin ardından Avrupa’da 3.ülke olarak chip&PIN uygulamasını başlatması.

chip&PIN geçiş sürecinde, Türkiye’nin en kapsamlı eğitim organizasyonunun gerçekleşmesi ve 40.000 küçük-orta perakendecinin eğitimi.

Okan Bayülgen’li chip&PIN tanıtım kampanyasının başlangıcı.

2007
31 Haziran 2007′de chip&PIN geçiş sürecinin tamamlanması.

BKM tarafından, kredi kartı ile internet üzerinden yapılacak alışverişlerde, kart kullanıcıları ve ticari sitelere, güvenli alışveriş ortamı sağlayan BKM 3D Secure platformunun oluşturulması.

Türkiye’de ilk “temassız toplu taşıma uygulaması”nın başlangıcı.

2008
BKM ve TURKCELL’den dünyada bir ilk : 3D Secure ve Turkcell mobil imzanın entegrasyonu.

Mobil imzanın bankacılık işlemlerinden sonra dünyada ilk kez, kredi kartı ile yapılacak alışverişlerde de kullanıma sunulması.

“Banka Kartı Bilinçlendirme Kampanyası”nın yeni reklam filmleriyle devamı.

2008 Mart itibariyle…

Kart sayısında on yılda yüzde 800 büyüme.

Ulaşılan banka kartı sayısı : 56.230.621
Ulaşılan kredi kartı sayısı : 38.534.106
POS sayısı : 1.496.177

2008
Türk Kartlı Ödeme Sektörü bugün, yüz milyona yaklaşan banka ve kredi kartı sayısı, alışverişlerde yüzde 61′e varan kredi kartı kullanım oranı, son teknoloji ile oluşturulan gelişmiş alt yapısı, “dünyada ilk” özelliğini taşıyan taksitli ödemelerden, nakit puan toplama fırsatlarına kadar uzanan bir çok yenilikçi ürünleri ve chip&PIN uygulamasıyla, Avrupa’nın en büyük pazarlarından biri konumuna gelmiştir.

iPhone fanatiklerinin uzun süredir beklediği iPhone OS 3.0 artık iTunes üzerinden download edilebiliyor. Apple firması verdiği sözün arkasında durarak daha önce 17 Haziran olarak belirttiği tarihi ertelemeden yüzbinlerce iPhone kullanıcısına beklediklerini verdi.

Daha önceki yazımda belirttiğim üzere yeni işletim sistemi sayesinde MMS, daha etkin Bluetooth, Kes-Kopyala-Yapıştır, Ses Kaydı ve daha birçok yenilik bizlerin hayatını kolaylaştıracak.

iPhone OS 3.0 kullanabilmek için tek yapmanız gereken iPhone’unuzu iTunes’a bağlamak ve Version için Check for update seçeneğine tıklamak. Gerisini iPhone hallediyor..

McKinsey Quarterly’nin “Kurumsal Yazılım Müşterileri” anketine göre:

• Yazılım endüstrisinin güncel inovasyon dalgasının başında olduğunu düşünen şirketlerin oranı: %62
• Şirketlerin, BT departmanlarının yazılım için ayırdıkları bütçenin departman bütçesindeki oranı: %32
• SaaS (Software-as-a-Service)* kullanmayı tercih edenlerin oranı: %75
• Lisans ve bakım/destek maliyetlerinin genel yazılım bütçesindeki oranı: %65
• Yazılımlarını SaaS olarak kullanmayı tercih edenlerin oranı: %31
• SaaS platformunu tercih etmelerindeki en önemli unsurların yayılım hızı ve de uygulama kolaylığı olduğunu düşünenlerin oranı: %27

* SaaS nedir?
SaaS, “çoklu kiracılı (multitenant) mimari” olarak bilinen, yazılımın tüm müşteriler tarafından web tabanlı olarak kullanıldığı, uygulamanın kullanıcıların bireysel ihtiyaçlarına göre konfigüre edilebilir olmakla birlikte, kodun kendisinin herkes için aynı olduğu ve bir müşterinin taleplerine göre yapılan değişikliklerin tüm müşteriler için geçerli olduğu bir uygulama modelidir.

90′lı yılların sonunda hayatımıza giren, 2000′lerin başında Türkiye’de popülaritesini artıran e-ticaret sitelerinin  bugün sayıları binlerle ifade edilmektedir. İnternetten akla gelen hemen herşeyin artık satınalınabildiği günümüzde hem “her şeyi satan” hem de “tek bir şeyi satan” siteler görmek mümkün. Konsept ve hizmet sunuş yöntemi açısından birbirinden çok farklı siteler olabilse de hepsinin Türk Ticaret Kanunu ve yasalar karşısında müşterilere karşı duruşu aynı olmak zorundadır. Bu duruşun temellerini oluşturan, satıcının ve alıcının hak ve sorumluluklarını belirleyen, mal veya hizmetin satıcıdan alıcıya ulaştırılıncaya kadar geçen süreçte yaşanabilecek sorunlara daha en başından standartlar getirerek çözüm altyapısını oluşturan değerli bir sözleşmeden, “Mesafeli Satış Sözleşmesi“nden bahsetmek istiyorum.

Mesafeli Satış Sözleşmesi, esasen  Tüketicilerin Haklarının Korunması adına alınan önlemlerden birisi olarak hayatımıza girmiştir. “13.06.2003 tarih ve 25137 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Mesafeli Sözleşmeler Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” adlı yasal yönetmelik yayınından sonra internet üzerinden satış yapan firmaların, internet üzerinden gerçekleştirdikleri satışlar için sözleşme yapması zorunluluğu doğmuştur. Böylece, internetten alışveriş yapma kültürüne alışmaya çalışan tüketiciler, belki de ilk defa haklarını savunurken kullanabilecekleri “basılı”, “elle tutulur” ve “kuvvetli” bir koruyucuya kavuştular. Böylelikle, medenileşme yolunda ilerlemeye çalışan ülkemizde “satılan mal geri alınmaz” anlayışı da ömrünü doldurmaya bir adım daha yaklaştı.

Mesafeli Satış Sözleşmesi incelendiğinde içerik olarak “ticaret” kavramını oluşturan tüm unsurlara değindiğini ve düzenlemer getirdiğini görebiliriz. Buna göre hukuksal açıdan geçerli ve koruyucu olması için Mesafeli Satış Sözleşmesinde aşağıdaki unsurların yer aldığından  tüketici olarak emin olunmalıdır:

• Taraflar
• Satın Alınan Ürünlerin /Hizmetlerin Özellikleri
• Teslimat
• Alıcının Beyan ve Taahhütleri
• Satıcının Beyan ve Taahhütleri
• Fiyatlandırma / Ödeme Şekli
• Vade Farkı / Faiz / Ödeme Planı
• Cayma Hakkı
• Cayma Hakkı Kullanılamayacak Ürünler
• Anlaşmazlık Durumlarında Yetkili Kabul Edilecek Merciler

Mesafeli Satış Sözleşmesi’nin içeriğini oluşturan yukarıdaki konu başlıklarının ticarette ne kadar önemli konular olduğu düşünülürse internetten alışveriş yaptığımız bir sitenin bu sözleşmeyi sağlayıp sağlamadığını kontrol etmeden alışveriş yapmak, baştan teslim olmak, başımıza gelecek her türlü yanlış uygulamaya baştan katlanmak anlamına gelecektir. Diğer yandan, bu sözleşmeyi alışveriş yapan müşterilerine sağlamayan e-ticaret siteleri için de büyük cezalar ve faaliyetlerin durdurulmasına kadar gidebilecek caydırıcı önlemler bulunmaktadır. Yine de, tüketiciler tarafında yapılması gereken en doğru şey “malı/hizmeti almadan parasının ödendiği” internetten alışveriş sisteminde önce tüketici haklarının garanti altına alındığından emin olmak sonra alışverişi tamamlamak olmalıdır.

Faydası olması amacıyla, “Müşteri Memnuniyeti” ve “Güven Oluşturma” politikaları ile hizmet vermeye çalışan, müşterilerinin ihtiyaçlarını ve yasalar karşısındaki haklarını bilen ve önemseyen Tchibo firmasının e-ticaret sitesinde kullanmakta olduğu Mesafeli Satış Sözleşmesi örneğine buradan ulaşabilirsiniz.

ÖRNEK MESAFELİ SATIŞ SÖZLEŞMESİ – TCHIBO (DOC)

Bilinçli ve sorunsuz internet alışverişleri dilerim..

16 Şubat’ta hizmet vermeye başlayan, birçok kategoride birbirinden ilginç ürünleri ve her hafta yenilenen Tema’larıyla müşterilerine benzersiz bir hizmet sunan Tchibo.com.tr projesinin artık bir kardeşi var: “Tchibodunyasi.com“.

Tchibo.com.tr adresinden yapılan duyuruda “Tchibo Dünyası’nda en ilginç ürünlerin yorumlarını ve diğer Tchibo kullanıcılarının görüşlerini okuyabilir, kendi yorumlarınızı paylaşabilirsiniz. Ayrıca kahve sohbetleri gibi aktivitelerden haberdar olabilir, Tchibo fırsatlarını yakından takip edebilirsiniz.”  ifadelerine yer verildi.

Açılan bu blog sayesinde Tchibo severlerin fikirlerini, yorumlarını paylaşabilecekleri; Tchibo’ya ait yenilikleri ve sosyal etkinlikleri takip edebilecekleri, sosyal bir ağ oluşturulması yolunda ilk adım atılmış oldu. Tchibo severlerin bu bloga sahip çıkmasını, içeriğini oluşturmak adına birbirinden ilginç, birbirinden eğlenceli içerikleri oluşturmalarını temenni ediyorum. Tchibo Dünyası’nın sadece Tchibo markasının ve bu marka altındaki hizmetlerin biraraya gelmesiyle değil Tchibo’ya marka değerini kazandıran değerli müşterilerin (Tchibo severlerin) katılımlarıyla oluşacağı asla unutulmamalıdır.

Tchibo Dünyası’nın kuruluş hedeflerine ulaşmasını, Tchibo tutkunlarının sahip çıkması sayesinde içeriğinin zenginleşmesini gönülden diliyorum. Umuyorum blog olarak başlayan bu “paylaşım” platformu öyle güçlü bir platforma dönüşür ki Tchibo’nun Türkiye pazarında satacağı ürünlerin belirlenmesinde, Tchibo’nun üreteceği ürünlerin veya açılacak mağazaların lokasyonlarının belirlenmesinde yapılacak planlamalarda, Tchibo yetkilileri için bir referans noktası olur.