21 Haziran 2011 tarihinde EticaretMAG‘de yayınlanan yazım:
80′li yılların sonlarında başlayan 90′lı yılların ortasına kadar etkinliğini hız kesmeden sürdüren bir kupon furyası vardı Türkiye’de. Yüksek tirajlı gazetelerin rakiplerine karşı üstünlük sağlamak için başlattıkları “X kupon getirene Y bedava!” kampanyalarına kayıtsız kalmak mümkün değildi o dönemde. Kupon biriktirenler önceleri ansiklopedi, atlas, kartondan model arabalar, uçaklar, futbolcu kartları kazanabiliyorken bu işe gösterilen büyük ilgi neticesinde verilen ürünlerin içerikleri ve nicelikleri de gitgide artırıldı. Hatta bir dönem televizyon, yemek takımı, çeyiz seti gibi devasa ürünlerin dağıtımına kadar vardı bu iş. Sonrasında da sektörde yaşanan ekonomik kriz ve birkaç dolandırıcılık tecrübesinden sonra yok denecek kadar az ve küçük ürünlerin dağıtıldığı bir noktaya gelindi. Günümüzde halen kupon karşılığı ücretsiz ürün dağtımının devam ettiğini de belirtmekte fayda var.
Günümüzde internet üzerinden yapılan alışverişlerin sayısının ve büyüklüğünün artması “grup alışveriş” gibi yeni iş modellerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Tek başına belirli bir hizmet için belirli bir miktar ücret ödemektense aynı hizmeti almak isteyen tanıdık / tanımadık başka kişilerle bir güçbirliği oluşturarak aynı hizmeti çok daha düşük ücretlerle alabilecek olmanın beslediği bu yeni iş modeli bir anlamda “e-kupon” kavramının hayatımıza girmesine de sebep olmuştur. “e-Kupon” aslında 90′lı yılların ünlü “kupon”unu ile temelde aynıdır. İkisi de kendisine sahip olan için belirli bir avantaj yaratmaktadır. Ayrıldıkları nokta ise “kupon” bir kişi tarafından ve genellikle birden çok daha fazla adette toplandığında bir avantaj oluşturuyorken “e-kupon” birden çok daha fazla kişi tarafından birer adet temin edildiğinde belirli bir avantaj oluşturmaktadır. Sürekli “fırsat” başlığı altında sunulan indirimli ürün ve/veya hizmetlerden faydalanmak istenildiğinde grup alışveriş sitesine “e-kupon” ücreti ödenmeli ve bu kupona ait üretilmiş özel numara hizmet verilen yerde görevlilere iletilmelidir.
Peki, günümüzün modern iş modellerinde dahi kendisine yer bulabilen; halen geçerliliğini korumayı başaran; insanların rağbet ettiği, kullanmaktan vazgeçmediği bu “kupon” denilen icadın bundan tam 124 yıl önce kullanılmaya başlandığını biliyor muydunuz?
Gelin Time.com‘un hazırladığı “Kuponların Tarihçesi” isimli araştırmaya birlikte bir göz atalım:
1887
Coca-Cola firması tüzel kişiliğe kavuştuğunda, firma ortaklarından Asa Candler isimli Atlanta kökenli işadamı el yazması “bedava Coca-Cola” kuponları yapmıştı. “Kupon kullanımı” anlamındaki bu ilk adım sonrasında yaklaşık 20 yıl boyunca Amerika’da her 9 kişiden 1 tanesi bu kuponlar sayesinde bedava Coca-Cola içmişti.
1890′lar
Coca-Cola firmasının dağıttığı kuponların yarattığı ilgi ve başarı tüm Amerika’da yankı bulmaya başlamıştı. Benzer kullanımların sayısı çığ gibi büyüdü.
1901
Amerikan kahvaltı tahıl ve gıda üreticisi C.W. Post, “üzümlü fındıklı tahıl” isimli ürününün geniş kitlelere ulaşmasını sağlamak üzere “1 sent” ederindeki kuponları ürün ile birlikte dağıtmaya karar vermişti. Kupon stratejisi tuttu ancak ürün tutmadı.
1930′lar
2. Dünya Savaşı’nın dünya üzerinde yarattığı büyük ekonomik krizden dolayı insanlar “süt” ve “yumurta” gibi temel besin ürünlerine sahip olmayı bile lüks olarak kabul ediyorlardı. Bu nedenle “kupon” mantığı insanlara cazip geldi ve kullanım oranı hızlı bir gelişim gösterdi.
1940′lar
Bu yıllarda savaşlarda çarpışan erkeklerin arkalarında onlara destek vermek misyonuyla dimdik durmaya çalışan kadınlar bir yandan toprak ekmekle bir yandan fabrikalarda üretimler yapmakla uğraşırken ekonomik tasarruf aracı gibi gözüken “kupon”lar yaygın bir şekilde kullanılmaya devam ediyordu.
1950′ler
Kupon kullanım alışkanlığının en çok etkilediği yerlerin başında Sovyetler Birliği geliyordu. Bu yıllarda 10 sentlik indirim kuponlarına kavuşmak için bile saatlerce kuyruklarda bekleyen ‘yoldaşlar’ aynı kuponları kullanmak için bir o kadar süre daha kuyruklarda bekliyorlardı. O dönemlerde en popüler kupon “20 sentlik Ushanka şapkası indirim” kuponlarıydı.
1960′lar
‘Çekirdek Aile’ kavramının güçlendiği bu yıllarda özellikle Pazar sabahları ailece oturup “kupon kesme” işi yapmak çok popüler bir alışkanlık halini almıştı. Öyle ki savaş protestoları veya beysbol oyunundan bile daha öncelikli bir işti bu. Yine bu dönemde başka bir trend olarak “kupon hediye etme” de popüler bir alışkanlığa dönüşmüştü.
1980′ler
Bu yıllarda “kupon” artık süreli yayınların ve gazetelerin resmi bir parçası gibi olmuştu. Neredeyse bir gazetenin 3′te 2′sini kuponlar oluşturmaktaydı.
1990′lar
Kuponlar ilk kez dijitalleşmişti. Özellikle perakendeciler bir reklam aracı gibi gördükleri kuponları “online” olarak kullanmaya başladılar. Tüketiciler bu işe hemen alıştı; çünkü online kuponlar yazıcıdan istenildiği sayıda çıktı olarak alınabiliyor ve istenildiği kadar kullanılabiliyordu. Aynı yıllarda, insanların değişen beslenme alışkanlıkları ve artan obezite sayısı fast-food restoranlarını kendi indirim kuponları setlerini çıkarma konusunda tetikledi. Böylece ekstra seçenekler oluşturarak satış adetlerini artırmayı hedeflediler. (Başarılı da oldular!)
2010
“iKupon” evrimleşmesi yaşandı. Kuponlar mobil telefonlara taşındı. Özellikle iPhone gibi popüler mobil cihazlara yüklenmek üzere hazırlanan “kupon üretme yazılımları” sayesinde bir çok işletme müşterilerine kendilerine özel kuponlara sahip olma şansı verdi.
2030′lar
Yaygın kullanıma sahip her hizmette, her üründe, her uygulamada olduğu gibi “kupon” uygulamalarında da sahtekarlık girişimleriyle karşılaşmak olasıdır. Özellikle önemli avantajlar sağlayan kuponlar için gerçekleştirilmiş sahtekarlık girişimleri yüzünden sektör temsilcileri çözüme yönelik araştırmalara yönelmişlerdir. Bu araştırmaların sonucunda 2030′lu yıllarda insanların en büyük ayırtedici özelliği olan DNA koduna özel hazırlanmış kuponlar oluşturulduğunu görürsek çok şaşırmamalıyız!
Sonuç olarak, görülüyor ki temel insan ihtiyaçlarını gözeterek “yalın ama yararlı” olacak şekilde tasarlanan modeller yıllar geçse, insanlar ve hayat tarzları değişse de bir şekilde kendilerine kullanım alanı bulabilmektedir. Daha dün günlerce biriktirilen kuponların karşılığında alınanlarla eve eli dolu gelen anne babalarımızın bizlere yaşattığı heyecanda da; bugün cep telefonlarımızdan bir kaç dakikada kolaylıkla edindiğimiz fırsat indirim kuponlarını kullanarak aldığımız hizmet veya ürünlerin bize yaşattığı heyecanda da aynı temel duyguyu yaşıyoruz aslında: “indirim sevgisi” İşte böyle zamanlarda “iyi ki kupon icat edilmiş!” diyesi geliyor insanın…
Siz ne dersiniz?
