“Elektronik Ticaret“ kavramı hayatımıza gireli 10-11 yıl kadar oluyor. İnternetin ülkemize gelmesinin ardından toplumsal hayata etki eden en büyük teknolojik kazanımlardan birisidir “e-ticaret” diye düşünüyorum. Özellikle elektronikleşmeye gayret eden “devlet” hizmetleri ve birçok kamu hizmeti veren resmi daireler gibi ülkemiz ekonomisinin önemli oyuncularının da elektronik hayata diğer bir deyişle internete uyumlu olmaya çalışmaları gerçekten çok sevindirici. Her ne kadar ekonomik krizler, dövizin dalgalanmaları, kredi kartı sahtekarlıklarının artması internetten yapılan ticareti haddinden fazla miktarda ve “negatif yönde” etkiliyor olsa da yine de sektör “inatla” büyümeye devam ediyor. Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneği (ETİD) Genel Sekreteri Ömer Gürkan Bey ile yaptığımız sohbetlerde sektörün gelişimi ile ilgili fikirlerini dinlerken her geçen senenin bir öncekinden daha başarılı olduğu, ciroların yükseldiği, işlem sayısının artan internet kullanıcı sayısının paralelinde gelişimini sürdürdüğünü duyuyor ve bunun ülkemiz ekonomisine artı bir kalem olmasından dolayı mutlu oluyordum. Şu anda elektronik ticaret, ülkemizde varlığını ve gelişimini özel iştirakin, bağımsız yatırıcımların ve sermaye sahiplerinin girişimleri sayesinde sürdürmektedir. Devletin doğrudan “e-ticaret girişimlerine” maddi desteği bulunmamaktadır. Bir takım devlet vakıf ve kuruluşlarından maddi yardım, hibe veya faizsiz (ya da çokdüşük faizli) kredi alan e-ticaret girişimleri olduğunu biliyoruz; ancak bunların söz konusu yardım ve hibeleri “e-ticaret portalı geliştirme” adıyla alamadıklarını, farklı iş geliştirmeler ve yan projeler vaadiyle yardım alabildiklerini de biliyoruz. Bütün bunlar da e-ticaretin gelişiminin aslında özel sektörün elinde olduğunun bir kanıtı! Bunun riskleri, avantajları ve dezavantajları başka bir yazının konusu. Benim burada incelemek ve dikkatinizi çekmek istediğim konu “Devlet e-ticaret adına ne yapıyor?” sorusunun cevabıdır.
Yaptığım e-devlet araştırması neticesinde benim ilk kez duyduğum, belki bir çoklarınızın da ilk kez duyacağı “E-Ticaret Genel Koordinatörlüğü” ile karşılaştım. Bu birim altında “E-Ticaret Çalışma Grubu” isminde bir grubun varlığından bahsedilmektedir. Kendi ifadeleriyle bu grup “Türkiye’nin nihayetinde ulaşacağı bilgi toplumuna yönelik olarak başlatılan e-Türkiye kapsamındaki 13 adet çalışma grubundan biridir.“ Bu grup ile ilgili daha ayrıntılı bilgiye www.e-ticaret.gov.tr/etk/etk.htm adresinden ulaşabilirsiniz.
E-Ticaret Genel Koordinatörlüğü’nün web sitesindeki mevcut yazıları, grafikleri, sunumları inceledikçe bir gerçeğin daha farkına vardım: “E-Ticaret gerçekten özel sektörün kucağında ve yapayalnız!”. Zira, sitedeki tüm içerik sanki 2005 yılında bir coşku ile hazırlanmış ve devamı gelmemiş bir daha!
Halbu ki e-ticaret ile ilgilenen insanlar bu siteye girdiklerinde e-ticaretin tanımından ziyade e-ticaret ile ilgili yasal düzenlemeleri, kuralları, yönetmelikleri, tüzükleri görmek; oluşturulmuş olan hukuki ve anayasal altyapının detaylarına ulaşmak; e-ticarette rol alan satıcıların-alıcıların-ödeme araçlarının ve tüm aracıların rollerinin, hak ve sorumluluklarının neler olduğunu görmek istiyor. Bunun yanında sektöre ait rakamsal verilerin, istatistiklerin ve gelecek ile ilgili öngörülerin veya projeksiyonların paylaşılması beklenirken koskoca e-devlet ürünü sitede topu topu bir sayfada ve ne eksik ne noksan tamı tamına aşağıdaki yazı çıkıyor insanın karşısına. Keşke “çağdaş medeniyet seviyesine ulaşma” hedefiyle çalışması gereken bizler böyle ciddi ve ekonomiye bu kadar fayda sağlayabilecek bir konuya, daha fazla önem verebilseydik!
ALINTI: ELEKTRONİK TİCARETİN TANIMI VE TEMEL ARAÇLARI
Elektronik ticaret, mal ve hizmetlerin üretim, tanıtım, satış, sigorta, dağıtım ve ödeme işlemlerinin bilgisayar ağları üzerinden yapılmasıdır. Elektronik ticaret, ticari işlemlerden biri veya tamamının elektronik ortamda gerçekletirilmesi yoluyla reklam, pazar araştırması, sipariş ve ödeme ile teslim olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır.
İnternetin hızla yaygınlaşması, elektronik ticareti, ticari işlemlerin yürütülmesinde yeni ve çok etkin bir araç haline getirmiştir. Elektronik ticaret, tüm dünyada ticaretin serbestleştirilmesi eğilimi ile birlikte, son on yılda yaşanan ve bilgi iletişimini kolaylaştıran teknolojik gelişmelerin bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır.
Elektronik ticaretin araçlarını, birbirleriyle ticaret yapanların ticari işlemlerini kolaylaştıran her türlü teknolojik ürünler (telefon, faks, televizyon, bilgisayar, elektronik ödeme ve para transfer sistemleri, elektronik veri değişimi sistemleri (Electronic Data Interchange-EDI), internet) olarak düşünebiliriz.
EDI, ticaret yapan iki kuruluş arasında, insan faktörü olmaksızın bilgisayar ağları aracılığı ile belge ve bilgi değişimini sağlayan bir sistem olarak elektronik ticaretin önemli bir aracıdır.
Elektronik ticaret açısından en etkin araç olarak kabul edilen yeni internet teknolojileri ise ses, görüntü ve yazılı metni aynı anda, daha hızlı ve güvenli bir şekilde ilettiğinden, internet üzerinden yapılan bu işlemlerin maliyeti diğer araçlara oranla hayli düşüktür.
Geçmişte bir ölçüye kadar kapalı bilgisayar ağları üzerinden gerçekleştirilen elektronik ticaret uygulamaları, güvenli olmakla birlikte maliyeti oldukça yüksek sistemlerdir. Günümüzde, açık bilgisayar ağı olan internet, elektronik ticaret için çok daha uygun bir altyapıdır. İnternet aracılığıyla, artık kapalı yapıdan açık yapıya geçerek küreselleşen ağların getireceği avantajlardan yararlanılmaktadır. Bu da, özellikle KOBİ’lerin (Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin) dünya ticaretinde daha fazla yer almalarına imkan sağlamaktadır.
Elektronik ticaret, özellikle KOBİ’ler için çok uygun bir ticaret şeklidir. Elektronik ticaret, ürün seçeneklerinin artmasını, ürünlerin kalitesinin yükselmesini ve daha hızlı bir şekilde ödenerek teslim alınmasını sağlamaktadır.
Potansiyel tüketicilerin dünyanın her yanında pazara arz edilen ürünler hakkında bilgi sahibi olmalarına ve yeni üreticilerin dünya pazarlarına girmelerine imkan vermektedir. Daha düşük fiyatlı ve kaliteli ürünlerin pazara girmesi üreticiler arasında rekabetin artmasına ve tüm ticari işlemlerin maliyetinin düşmesine neden olmaktadır.
Elektronik ticaret, üretici ve tüketicileri, özellikle KOBİ’leri geleneksel ticaret engelleri olan pazara uzaklık, bilgi eksikliği ve talebe uygun üretim yapılamayışı gibi dezavantajlardan kurtarabildiği ölçüde yararlı olacaktır. Ancak, elektronik ticaret ülkelerin tüm ticari sorunlarını (örneğin ulusal tedarik zincirindeki halkaları) çözemez. Elektronik ticaret konusunda yeterli bilgi ve deneyime sahip olmayan ülkeler ilk aşamada interneti sadece reklam veya pazar araştırması amacıyla kullanabilirler.
Yazı, içerik olarak özenle hazırlanmış bu çok belli; ancak içeriğin yüzeysel olması ve süreçleri, oyuncuları ya da sorumlulukları içermiyor olması, hukuki düzenlemelerin, yasal yükümlülüklerin yer almıyor olması bu yazıyı bir “önsöz”den öteye taşıyamıyor. Oysa sayısı binleri aşan e-ticaret girişimi bulunmakta günümüzde. Bu girişimlere yol göstermesi beklenen, devletin “e-ticaret” adına resmi tutum ve tanımlamalarını içeren bu sitede ise bakış açısı çok farklı, çok eksik.
Eğer devlet hızla gelişen ve büyük bir ekonomik potansiyel taşıyan “e-ticaret sektörü”ne hakkettiği değeri vermeye başlarsa belki o zaman özel sektör de kendisine bir çeki düzen verir, e-ticaret yatırımlarını birer yap-boz oyunu gibi görmekten vazgeçerek, devletin de varlığını yanında hissederek en başarılı şekilde sektörü geliştirmeye gayret edebilir.
Umutlarımızın gerçeğe dönüştüğü günleri en kısa sürede görmek dileğiyle…